Hỏi mười người đang đi tìm việc, chắc có ba bốn người nghĩ tới chuyện cầm lái. Dễ hiểu thôi. Không đòi bằng đại học, vào việc nhanh, và xe cộ ở Việt Nam thì lúc nào cũng cần người chạy.

Nhưng nghề lái xe không chỉ có một kiểu. Chạy Grab khác hẳn lái xe tải đường dài, lái xe cho sếp lại là một chuyện khác nữa. Chọn sai là mệt lắm.

Có mấy kiểu việc tài xế phổ biến?

Từ những gì mình thấy quanh mình, thì chia ra khoảng năm nhóm chính.

Driver Jobs
Infographic: Driver Jobs in Vietnam

Tài xế xe công nghệ

Grab, Be, Xanh SM... Cái này ai cũng biết rồi. Đăng ký nhanh, tự chọn giờ chạy, hôm nào mệt thì nghỉ. Nghe thì thích.

Thật ra thì tự do đi kèm với áp lực riêng. Hãng thu chiết khấu (khoảng 20-30% tùy hãng, tùy gói, bạn nên hỏi kỹ), xăng thì tự lo, xe hỏng thì tự sửa. Chạy ít thì không đủ sống. Chạy nhiều thì ngồi 10-12 tiếng một ngày, lưng đau là chuyện thường.

Xanh SM thì hơi khác một chút vì chạy xe điện, nhiều bạn được thuê theo kiểu có lương cơ bản cộng thưởng chuyến. Chi tiết mỗi thời điểm một khác, cứ hỏi trực tiếp.

Tài xế giao hàng, chở hàng nội thành

Xe máy thì có shipper. Còn xe van, xe bán tải nhỏ thì chạy cho mấy chỗ như Lalamove, Ahamove, hoặc các công ty giao hàng thương mại điện tử. Hàng đến liên tục, nhất là mùa sale cuối năm.

Việc này hợp với người không thích ngồi một chỗ nhưng cũng không muốn chạy xa. Phải bốc vác thêm thì nhớ hỏi trước, vì có chỗ ghi tuyển lái xe mà thực chất là kiêm luôn khuân hàng.

Tài xế xe tải, container

Nhóm này lương cao nhất, nhưng cũng cực nhất. Chạy tuyến Bắc Nam, đi cảng Cát Lái, Cái Mép, hay chạy hàng cho các khu công nghiệp ở Bình Dương, Đồng Nai.

Xa nhà cả tuần là bình thường. Ngủ trên xe, ăn cơm quán ven đường. Ai có gia đình nhỏ thì nghĩ kỹ.

Tài xế xe khách, xe du lịch

Xe 16, 29, 45 chỗ. Tuyến cố định thì ổn định, còn xe du lịch thì theo mùa. Mùa hè, Tết, lễ lớn thì bận tối mắt, còn tháng thấp điểm thì ngồi chơi. Nhiều nhà xe trả lương cơ bản cộng tiền chuyến cộng tiền tip từ khách.

Lái xe riêng cho công ty, giám đốc

Việc này nhẹ nhàng nhất, theo mình. Lương cố định, thường có bảo hiểm, đi theo lịch của sếp. Nhưng cũng đòi hỏi nhất ở chuyện con người: kín tiếng, đúng giờ, ăn mặc gọn gàng, và sẵn sàng khi sếp gọi lúc 10 giờ đêm.

Lương thật sự được bao nhiêu?

Câu này khó trả lời gọn, vì mỗi nơi một khác. Mình chỉ nói mức hay gặp thôi, đừng coi là con số cố định nhé.

  • Lái xe riêng: khoảng 9-15 triệu một tháng, tùy thành phố và công ty
  • Xe công nghệ: nếu chạy chăm, thu nhập ròng sau chi phí rơi vào khoảng 10-20 triệu, nhưng dao động nhiều
  • Xe tải: 12-25 triệu, chạy đường dài thì cao hơn
  • Container: 15-30 triệu, có tháng hơn nếu chạy nhiều chuyến
  • Xe khách, du lịch: 10-20 triệu, mùa cao điểm thì nhỉnh hơn

Hà Nội và TP.HCM thường cao hơn tỉnh. Nhưng chi phí sống ở đó cũng cao hơn, nên đừng nhìn mỗi con số lương rồi mừng sớm.

Một điều nhiều người bỏ qua: lương cao nhưng không có bảo hiểm, không có phụ cấp ăn nghỉ thì thực nhận có khi thấp hơn chỗ lương thấp mà đầy đủ chế độ. Hỏi rõ trước khi gật đầu.

Bằng lái, giấy tờ cần chuẩn bị

Cơ bản nhất là bằng lái đúng hạng với loại xe bạn sẽ chạy. Hạng B2 thì lái được ô tô con và xe tải nhỏ. Xe tải lớn hơn cần hạng C. Xe khách thì hạng D hoặc E. Container thì hạng FC.

Luật giao thông mới đang có thay đổi về cách phân hạng bằng lái, nên trước khi đi học hay nâng hạng, bạn nên check lại quy định mới nhất ở trung tâm sát hạch gần nhà. Đừng chỉ nghe người quen kể.

Ngoài bằng lái, thường cần thêm:

  • CCCD, sổ hộ khẩu hoặc giấy xác nhận cư trú
  • Lý lịch tư pháp (xe công nghệ thì gần như bắt buộc)
  • Giấy khám sức khỏe
  • Có kinh nghiệm thì mang theo giấy xác nhận chỗ làm cũ

Tài xế xe tải, xe khách thì nhiều công ty đòi tối thiểu 1-3 năm kinh nghiệm. Mới có bằng mà muốn lái luôn xe lớn thì khó, nên bắt đầu từ xe nhỏ rồi lên dần.

Tìm việc ở đâu cho đỡ mất công?

Mỗi kênh một kiểu.

Facebook và Zalo là nơi tuyển tài xế nhiều nhất, nhất là các nhóm kiểu 'Tuyển lái xe TP.HCM', 'Việc làm tài xế Hà Nội'. Bài đăng nhiều, đăng nhanh, nhưng cũng lẫn lộn đủ thứ. Lọc kỹ.

TopCV, Vieclam24h, Chợ Tốt việc làm thì có công ty rõ ràng hơn. Mấy trang này hợp nếu bạn muốn tìm chỗ làm có hợp đồng, có bảo hiểm.

Và cách cổ điển mà vẫn hiệu quả: đi thẳng tới bến xe, gara, kho hàng hỏi. Nhiều chỗ tuyển mà chẳng đăng ở đâu cả. Chủ xe quen mặt, nghe giới thiệu từ người cùng nghề là nhận luôn.

Cẩn thận mấy chiêu lừa

Nói thật, nghề này có kha khá bẫy. Mình nghe không ít người kể.

Chiêu hay gặp nhất: bắt đóng tiền cọc, tiền đồng phục, tiền 'phí hồ sơ' trước khi đi làm. Công ty đàng hoàng hầu như không thu mấy khoản này. Có thu thì cũng có biên nhận, có hợp đồng ghi rõ.

Chiêu thứ hai: rủ mua xe trả góp để chạy cho hãng nào đó, hứa hẹn thu nhập trên trời. Tính lại cho kỹ. Tiền góp mỗi tháng, tiền xăng, bảo hiểm, bảo dưỡng, cộng lại rồi trừ vào doanh thu thật. Nhiều người tính xong mới thấy chạy cả tháng chỉ đủ trả xe.

Còn nữa. Lương ghi trên tin tuyển dụng nghe quá hấp dẫn, ví dụ lái xe riêng mà 25-30 triệu không cần kinh nghiệm? Nghi ngờ đi.

Vài câu nên hỏi trước khi nhận việc

  • Có ký hợp đồng lao động không, hay chỉ thỏa thuận miệng?
  • Có đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế không?
  • Xăng, phí cầu đường, tiền phạt ai chịu?
  • Xe hỏng, tai nạn thì xử lý thế nào?
  • Lương trả ngày nào, có thưởng, có tăng ca tính riêng không?

Hỏi mấy câu này mà người tuyển ấp úng, né tránh thì bạn cũng biết phải làm gì rồi.

Nên chọn loại nào?

Tùy bạn đang ở giai đoạn nào.

Mới có bằng, chưa có xe, cần tiền nhanh? Xe công nghệ thuê xe hoặc chạy cho công ty có xe sẵn là khởi đầu ổn. Đỡ vốn.

Muốn ổn định, có chế độ, thích đi làm giờ hành chính? Lái xe riêng hoặc xe đưa đón nhân viên là hợp nhất. Lương không quá cao nhưng đều.

Chịu được xa nhà, muốn thu nhập cao? Xe tải, container. Nhưng phải chuẩn bị tinh thần, cả sức khỏe lẫn gia đình.

Mình nghĩ nhiều người chọn nghề lái xe chỉ vì lương nghe cao, rồi làm được vài tháng thì nghỉ vì không hợp nhịp sống. Cho nên thử một thời gian ngắn trước, đừng vội đầu tư lớn.

Vài mẹo nhỏ cho người mới

Giữ hồ sơ lái xe sạch. Phạt nguội, vi phạm nồng độ cồn, mấy cái này đi theo bạn rất lâu, và nhiều công ty giờ kiểm tra kỹ hơn trước.

Học thêm một chút tiếng Anh cơ bản nếu chạy ở khu du lịch như Đà Nẵng, Nha Trang, Phú Quốc. Khách nước ngoài đông, chỉ cần giao tiếp được vài câu là tip khác hẳn.

Chăm sức khỏe. Nghe sáo nhưng thật. Ngồi lâu, ăn uống bất thường, ngủ không đủ giấc, vài năm là dạ dày với cột sống kêu cứu. Mình quen mấy anh chạy đường dài, ai cũng than đúng hai chuyện đó.

Và cuối cùng, giữ quan hệ tốt với người cùng nghề. Việc tốt thường đến qua giới thiệu, chứ ít khi từ tin đăng.